مرتضى مطهرى
325
مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي )
1 . اتحاد عاقل و معقول حاجى در آخر بحث وجود ذهنى يك جملهء ديگرى آورده است . بعد از اينكه مىگويد : « بحمل ذات صورة مقولة » ، مىگويد : « وحدتها مع عاقل مقولة » . اشاره مىكند به مسألهء اتحاد عاقل و معقول . و اما اينكه به چه مناسبت در باب وجود ذهنى به مسألهء اتحاد عاقل و معقول اشاره مىكند ، وجهش را محشين گفتهاند و ما هم ذكر مىكنيم . حاجى با همين يك مصراع ( يا نيم بيت ) به بحث اتحاد عاقل و معقول اشاره كرده و رد شده است در صورتى كه اين بحث در كتابهاى ديگر ، خود يك بحثى است به اندازهء بحث وجود ذهنى دامنهدار و بلكه در بعضى از كتابها دامنهدارتر و مبسوطتر از بحث وجود ذهنى است . البته اينكه مىگوييم در بعضى كتابها اين بحث دامنهدارتر و مبسوطتر از بحث وجود ذهنى است ، به عنوان « اتحاد عاقل و معقول » در اسفار و از اسفار به بعد است كه چنين است ، ولى تحت عنوان « علم و معلوم » ( كه در آن ، بحث « اتحاد » نيامده است ) در كتابهاى ديگر هم مثل كتابهاى فخر رازى ( مانند المباحث المشرقيّه ) بحثهاى دامنهدارى مطرح شده است . در اول بحث وجود ذهنى هم گفتيم كه مباحث مربوط به « علم و ادراك » و يا به تعبير ديگر مباحث مربوط به « معرفت و شناخت » در اين كتب در چند مبحث